مهارتورم، لازم اما ناکافی

آلبرت بغزیان

کنترل و مهار تورم در کشورهای مختلف تابع سیاست‌گذاری‌های کوتاه‌مدت و بلند‌مدت دولت و سیاست‌گذاران اقتصادی است که با کاهش هزینه تولید و کنترل نقدینگی ‌می‌توان تورم را کنترل و تک رقمی کرد اما باید توجه داشت که نگاه به پدیده‌های اقتصادی باید جامع و شامل باشد و موفقیت در یک زمینه تضمین‌کننده موفقیت کلان اقتصادی نیست بلکه زمانی معنی پیدا می‌کند که همه مولفه‌های مرتبط در شرایط مطلوبی باشد و کنترل تورم منجر به رکود و از بین رفتن تولید نگردد.

مهارتورم

مهارتورم

بیشتر دولت‌ها برای کنترل تورم همیشه در صدد کنترل تقاضا هستند که در نظریه‌های جدید اقتصادی جایی ندارد و هم‌اکنون بهترین روش کمک به کنترل تورم و جلوگیری از رکود را کمک به تولید ارزان می‌دانند که این امر در کوتاه مدت ممکن نیست و نیازمند برنامه‌ریزی و کار علمی دقیق است. دربعد از انقلاب نرخ تورم ثبات نداشته‌است و از این رو سیاست‌هایی که در این حوزه‌ اجرا شده‌است موفق نبوده‌اند.

تورم بالا که کاهش ارزش پول ملی و افزایش هزینه تولید و کاهش قدرت خرید مردم نتیجه آن است،  موجب آسیب به تولید می‌شود که در نهایت این امر رکود تورمی را در پی دارد. این شرایط را کشور ما در چند سال گذشته تجربه کرده‌است. هم‌اکنون زمان آن رسیده‌است که مسئولان کشور به جای توجه به عرضه و تقاضا برای کنترل رکود و تورم، تولید را مد نظر قرار داده و جدا از آمارهای موقت و کوتاه‌مدت، برنامه جامع و بلند مدتی را برای افزایش تولید بدون استفاده از درآمدهای نفت تهیه و اجرا کنند.

درآمدهای نفتی یکی از علل مشکلات اقتصادی ایران در سال‌های گذشته بوده‌است و هرزمان قیمت نفت بالا رفته است منجر به افزایش نقدینگی و حضور پول غیرمولد در بازار شده‌است و در نهایت تورم و افزایش قیمت‌ها را در پی داشته‌است. از سوی دیگر هرگاه نرخ ارز در کشور بالا است نمی‌توان انتظار رشد بالایی داشت و در شرایط کنونی هم به نظر نمی‌رسد که دولت علاقه‌ای به کاهش قیمت ارز داشته باشد.

در عموم کشورهای دنیا حجم پول همراه با بزرگ شدن اقتصاد، افزایش می‌یابد، اما مساله مهم، تناسب میان نرخ رشد حجم پول و نرخ رشد اقتصادی است. متاسفانه در اقتصاد ایران تناسب میان نرخ رشد حجم پول و نرخ رشد اقتصادی کمتر حفظ شده است. ویژگی بارز روند نرخ رشد حجم پول در اقتصاد ایران این است که نرخ رشد حجم پول از یک طرف عموما بسیار فراتر از نرخ رشد اقتصادی بوده و از طرف دیگر نرخ رشد حجم پول بسیار بی‌ثبات و پر نوسان ظاهر شده است.

نرخ رشد پایه پولی به طور کامل تحت‌کنترل سیاست‌گذاران اقتصادی است، اما تغییرات ضریب فزاینده پولی علاوه بر سیاست‌های دولت، به رفتار نظام بانکی و فعالان بخش خصوصی بستگی دارد، اما باید توجه داشت که با وجود نقش بخش خصوصی در تعیین ضریب فزاینده پولی، سیاست‌گذاران اقتصادی از ابزارهای لازم برای کنترل و مدیریت نرخ رشد حجم پول برخوردار هستند. در بسیاری از کشورهای جهان، بانک مرکزی به طور مستقل سیاست‌های پولی و به طور مشخص نرخ رشد حجم پول را تحت‌کنترل خود دارد، اما در اقتصاد ایران، با توجه به ساختار خاص خود که در آن بانک مرکزی از استقلال کافی برخوردار نیست، نرخ رشد حجم پول به عنوان شاخص اصلی سیاست پولی به صورت مشترک توسط دولت و بانک مرکزی تعیین می‌شود. به علاوه تحت ساختار حاکم، دولت از نقش مسلط در تعیین سیاست پولی برخوردار است. ریشه اصلی نقش مسلط دولت در تعیین سیاست پولی به ساختار پایه پولی بر می‌گردد، به نحوی که بانک مرکزی از قدرت مانور کافی برای مدیریت پایه پولی برخوردار نیست.

در شرایط کنونی اقتصاد ایران خبر از کنترل تورم و تک رقمی شدن آن هرچند که ارزنده و قابل تقدیر است اما جهت رسیدن به اهداف دولت برای رشد اقتصادی باید سایر مولفه‌های اقتصادی را هم مد نظر قرار داد. در حالی که دولت و حتی مردم با تمام توان در مقابل افزایش قیمت‌هاایستادگی می‌کنند صرف کنترل تورم و کاهش آن دارای آسیب‌هایی است که دولت باید به آن توجه داشته باشد.

از جمله آسیب‌های این سیاست انقباضی در شرایطی که بانک مرکزی کنترل کافی برای حرکت نقدینگی در کشور ندارد از بین رفتن تولید است که سایر بازیگران صحنه اقتصاد به آن دامن می‌زنند پس همانطور که ذکر شد دولت در برنامه‌های بلند مدت و حتی کوتاه‌مدت باید به سمت تولید برود تا ضمن تثبیت تورم پایین، خروج از رکود را نیز شاهد باشیم.

هرچند افزایش قیمت حامل‌های انرژی با افزایش سطح عمومی قیمت‌ها همراه است اما به نظر می‌رسد دولت برای کنترل تورم ناشی از آن برنامه‌ریزی کرده‌است و دامنه آن نمی‌تواند گسترده باشد. در این زمینه هم نقش بخش خصوصی حساس است و آنان می‌توانند با حرکت به سمت بهره‌وری به جای تحمیل هزینه‌ به مصرف‌کننده میزان درآمد و سود خود را بالا ببرند.

*استاد دانشگاه و کارشناس اقتصادی

به اشتراک گذاری مطلب

مطالب مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *