رقابت پذیری، اصل موفقیت در بازار جهانی

مجیدرضا حریری از فعالان اقتصادی به نام و رییس کمسیون واردات اتاق ایران و رییس انجمن صادرکنندگان صنایع‌دستی است که در مورد شرایط اقتصادی و تجارت کشور با او به گفت‌و‌گو نشستیم که نکات بسیار ارزنده‌ای را برای موفقیت در عرصه تجارت جهانی و ورود به بازارهای بین‌المللی مطرح کردند که در ادامه می‌خوانید.

رقابت پذیری، اصل موفقیت محصول در بازار جهانی

مجیدرضا حریری

به عنوان سوال اول ارزیابی شما از وضعیت اقتصادی و تجاری کشور چیست؟

از نظر من هر کشوری بر این اساس دست به  تولید می‌زند که بتواند وارد بازارهای جهانی شود و برای کشورهای دیگر تولید کند و هر کشوری که چنین هدفی نداشته باشد با مشکلات زیادی مواجه می‌شود و نمی‌تواند از پس حل بحران‌های اقتصادی برآید.

ایجاد اعتبار و ارزش تولید صنعتی و کشاورزی و کالا و خدمات بسیار بالاست و برای حضور در بازار جهانی باید کالا و خدمات قابل عرضه و مهم‌تر از آن قابل رقابت داشته باشیم و این مهم نیازمند برنامه ریزی روی کالاهای مرغوب ایرانی و سیاست‌های بلند مدت درست است.

منظور از قابل رقابت بودن فقط کیفیت بالا نیست بلکه کالای تولیدی به لحاظ قیمتی هم باید مقرون به صرفه باشد و تولید و عرضه آن در کنار محصولات سایر کشور سودآوری داشته باشد. برای مثال زعفران ایرانی این ویژگی را برای تسخیر بازار جهانی دارد ولی باید برنامه ریزی دقیق‌تری روی تولید و عرضه‌ آن انجام شود.

در حای که همه از خبر تراز تجاری مثبت وشحال می‌شوند ولی ما در صادرات موفق عمل نکرده ایم و بسیاری از محصولاتی که به عنوان محصولات غیرنفتی صادر می‌کنیم میعانات گازی یا محصولات برگرفته از نفت هستند.

از طرف دیگر محصولات دیگری هم که صادر می‌شود به خاطر یارانه انرژی در کشور و کاهش هزینه تولید مقرون به صرفه است و درواقه ما سوبسید انرژی خود را صادر می‌کنیم که این ‌ها تفاوت چندانی با صادرات نفت و مواد خام ندارد.

درکنار تولید محصولات باید تولیدخدمات هم داشته باشیم. مناطقی مثل دبی، سنگاپور و هنگ کنگ که نه روی تولید کالا بلکه بر اساس همین خدمات زندگی می کنند. خدمات بندری، هاب هواپیمایی همه و همه می توانند ارزش افزوده تولید کرده و موجب شکل گیری اشتغال شود و ثروت ملی را افزایش دهد.

تولید کننده موظف به تولید است ولی برای پایدار بودن این تولید و محدود نبودن ظرفیت ها باید بازارهای بزرگتر از بازار ملی یعنی بازارهای جهانی را هدف قرار داد.

به نظر شما چرا در صادرات غیر نفتی خیلی موفق نیستیم؟

طبق آمارهایی که تا اواخر سال ۹۵ داریم و در دهه های گذشته هم به همین شکل بوده است، صادرات کشور همواره متکی بر نفت بوده، یعنی یا نفت را صادر می کنیم یا در صادرات غیر نفتی بیش از ۹۵ درصد صادرات میعانات گازی و پتروشیمی داریم که به نظر من هیچ فرقی با نفت ندارد.

ما در حال صادرات تولیداتی هستیم که ارزش افزوده‌ای برایمان ندارد و در واقع از منابع طبیعی است. بیش از ۵۵ درصد صادرات غیر نفتی ما در سال های اخیر میعانات و گاز و پتروشیمی بوده و مابقی کالاهایی هستند که تفاوتی با نفت ندارند، مثل سنگ خام و سنگ ساختمانی با این تفاوت که عمق استخراج نفت بیشتر از سنگ آهن، سنگ ساختمانی و این دست کالاهای صادراتی است.

در حقیقت این ها ثروتهایی هستند که توانایی تبدیل به کالهای باارزش را دارد در صورتی که می توان از آنها کالاهای دیگری با استفاده از نیروی کار تولید کرد. بخش دیگری هم که کالاهایی مثل فولاد و سیمان می فروشیم که در ظاهر ارتباطی با نفت ندارند نیز به این دلیل می توانیم صادر کنیم که انرژی ای که برای آنها مصرف می شود بسیار ارزان تمام می شود.

در اصل ما داریم سوبسید انرژی صادر می کنیم و زمانی که قیمت نفت بالا می رود کارخانه های سیمان به راحتی قادر به تولید نیستند. در حقیقت تاکید من روی بحث صادرات غیر نفتی بر صادراتی است که کشور را مجبور به تولید و استفاده از نیروی کار کند که حدود ۱۲ درصد از کالاهای صادراتی این مشخصات را دارند.

مقصراصلی این شاکله صادرات کشور سیستم تولید است، سیستمی که با مدیریت و رفتار شش دهه قبل جهانی ادامه کار می دهد. جهان هر روز در حال پیشرفت اس و ما متوقف شده ایم و نتوانستیم خودمان را تطبیق دهیم و بسیاری از بازارهای جهانی را از دست داده ایم. ضمن اینکه کالاهای صادراتی ما مثل نفت، سیمان، گاز و محصولات پتروشیمی تاثیری بر اشتغال کشورمان ندارند.

با توجه به اینکه حدود دوسال است که تراز تجاری کشور مثبت ارزیابی شده است، نظر شما در این ارتباط چیست؟

موضوع اصلی کشور ما اشتغال است بیکاری قدرت خرید مردم را کاهش داده و نقش افرادی که در اقتصاد مشغول هستند کمتر از ۴۰ درصد است. افزایش قدرت خرید مردم و خرید کالای بیشتر از سوی انها تولید کشور را رونق می بخشد.

ما باید به سوی صنایعی حرکت کنیم که کوچک ولی رونق بخش به اشتغال و اقتصاد هستند که فراموش شده اند. برای رسیدن به این مرحله راه سختی پیشروی مااست. برای اینکه با ظرفیت صددرصد تولید کنیم باید به بازارهای بین المللی نگاهی داشته باشیم و در این بازارها کالاباید از نظر کیفیت و قیمت توانایی رقابت داشته باشد. برای مثال باید برند معتبری داشته باشیم و با این برند بفروشیم.

درحقیقت ما فرصت تجربه تجربیات دیگر کشورها را نداریم و راه حل کوتاه مدتی که با توجه به تعداد افراد بیکار و در جست و جوی کاری که هر سال در حال افزایش است به نظر من می رسد این است که باید از شرکت های معتبر و دارای برند امتیاز تولید بگیریم و برای آنها تولید کنیم.

در این صورت درست است که باید بخشی از درآمد خود را به آنها بدهیم ولی اشتغال و پویایی ای که در اقتصا کشور ایجاد می شود رزش این را دارد. اگر بازار عراق و افغانستان هم امن شوند، بازاری نخواهند بود که خواستار کالاهای ایرانی شوند. پس باید به صورت کوتاه مدت تحت برند کمپانی های بین المللی فعالیت داشته باشیم و برای رسیدن به این هدف باید روابطی با جهان داشته باشیم که مورد قبول همه قرار بگیریم.

در ارتباط با بحث  مشکلات قانون چه نظری دارید؟

در واقع من خیلی معتقد نستم که قوانین مشکل آفرین باشند. معنقدم  که سیستم تولید ما که مجموعه از نحوه تولید، تکنولوژی تولید، تکنولوژی مدیریت صاحبان بنگاه های تولیدی که سطح سواد بسیار پایینی دارند، هزینه های زیاد، محیط کسب و کار نا مساعد ومواردی از این دست بخش مهمی را تشکیل می دهد که موجب کاهش فروش کالا می شود.

ما با حمایت های کورکورانه و دلسوزانه که در طول این چند دهه نتیجه معوسی برای ما داشته است، تعرفه بالایی بر کالاهای وارداتی بستیم و تنها برنده این بازار با توجه به این تعرفه های زیاد قاچاقچیان هستند.

امروز تاکید زیادی روی بحث بازاریابی دیده می شود، شما تا چه حد این بازاریابی و تحقیقات بازار را در یافتن بازارهای جدید موثر می دانید؟

صددرصد این موارد بسیار مهم هستند اما همه این ها در زنجیره ای به هم پیوسته معنی می دهند. ما باید کالای قابل عرضه ورقابت در بازارهای جهان داشته باشیم بعد در ارتباط با تحقیق بازار و بازاریابی فکر کنیم و این پرسش را در ذهن داشته باشیم که تحقیق بازار در ارتباط با چه کالایی است. کالایی که در بازارهای داخلی با تعرفه های ۴۰ درصدی نمی تواند رقابت داشته باشد؟ پس اول باید کالای مناسب داشته باشیم و پس از آن بازاریابی خوب و کارآمد.

صادرات صنایع دستی کشور در حال حاضر در چه وضعیتی است؟

ما متاسفانه در حوزه صنایع دستی چه تولید و چه بازرگانی داخلی یا خارجی، دچار ضعفی بیش از سه دهه هستیم. یکی از دلایل تشکیل انجمن صادر کنندگان صنایع دستی، ظرفیت زیاد این حوزه برای صادرات و تولید است.

بعد از دوران آقای احمدی نژاد سازمان صنایع دستی تحت نظر سازمان میراث فرهنگی  قرار گرفت. یعنی بخش بزرگی از اقتصادمان را زیر نظر قسمتی بردیم که آنچنان دیده نمی شود و در حوزه تولید در دولت های نهم و دهم ضربه خوردیم.

با طرح دوراریو انتقال سازمان شرایطی پیش آمد که نهاد سیاستگذاری که دولت است عملکرد خیلی پایینی در این حوزه داشت. در نتیجه سیاستگذاری مناسب در تولید و صادرات این صنعت نشد. البته در دو سال اخیر آقای دکتر نامور مطلق دیدگاه درستی در این حوزه داشته اند و با هم نظری مشترک داریم و می خواهیم اهدافمان در این حوزه را به نتیجه برسانیم.

من معتقدم که صنایع دستی یکی از نماهای اقتصاد مقاومتی است، یعنی اشتغال در صنایع دستی با مبلغ اندکی نسبت به فولاد و دیگر صنایع پر خرج رونق خواهد داشت. اگر سیستم مناسبی برای این شغل تعریف شود و سازماندهی شود و تولید صادرات محور داشته باشیم و سلیقه بازارهای جهانی را در تولید و تهیه صنایع دستی مد نظر قرار دهیم و شرکت هایی را تشکیل دهیم که از زنجیره تولید به زنجیره تامین و صادرات کالا در صنایع دستی بپردازند. پیش بینی می شود که در دو سه سال آینده به اهدافمان برسیم.

هدف گذاری ما برای برنامه ششم، یک میلیارد دلار در سال، صادرات صنایع دستی خواهد بود و اینجا جایی است که حمایت دولت و سیاستگذاری ها باید به میدان بیایند. صنایع دستی می تواند مهاجرت از روستا به شهرها و افزایش جمعیت شهری را کنترل کند. در واقع این صادرات صادرات هویت و فرهنگ ایران به جهان است و برای چنین صادراتی باید نام ایران در جهان اعتبار داشته باشد.

به نظر شما کالاهای ایرانی به ویژه صنایع دستی که مشابه چینی دارند تا چه حد بازار را به خود اختصاص داده و برای کالاهای کشورمان مشکل ایجاد کرده است؟

صادرات رسمی صنایع دستی ما از گمرکات بسیار ناچیز است، تجارت در دنیا جاده ای دوطرفه است و اصل مهم در تجارت احترام متقابل است. همانطور که ما میخواهیم صادرات داشته باشیم کشورهای دیگه هم به این صادرات نیاز دارند. کشوری که کالایی با کیفیت تر تولید کند می تواند بازار صادرات آن محصول را در دست بگیرد. من معتقد به حمایت هایی که دولت از کالاهای بی کیفیت داخلی دارد، نیستم.

به اشتراک گذاری مطلب

مطالب مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *