ثبات نرخ ارز

تقابل بیسابقه ثبات نرخ ارز با افزایش صادرات

معادله چند مجهولی قیمت ارز در پیشبرد اقتصاد ایران

نرخ ارز،یکی از مؤلفههای تاثیرگذار و تاثیرپذیر اقتصاد در سیاستهای پولی و مالی یک کشور است و سیاستگذاران پولی و مالی ابتدا باید اهدافی را که در تعیین نرخ ارز دنبال میشود، مشخص کنند، چرا که چگونگی مدیریت و کنترل نرخ ارز به هدفی بستگی دارد که دنبال میشود.

 نرخ ارز

نرخ ارز

نرخ ارز یکی از شاخص‌های مهم برای ارزیابی قدرت هر کشور است به نحوی که میزان قدرت‌نمایی پول ملی در برابر ارزهای جهانی و به‌ویژه دلار نشانگر ثبات ومیزان رشد اقتصادی است. اکثر کشورهای در حال توسعه برای مدیریت تجارت خارجی سعی می‌کنند نرخ ارز را ثابت نگه دارند تا علاقه فعالان اقتصادی به ادامه فعالیت و تجارت و تولید از بین نرود اما باید توجه داشت که همین امر موجب عدم تمایل به صادرات محصولات داخلی می‌شود.

بازار ارز در اقتصاد بیمار از جمله‌ بازارهایی بود که در دولت دهم دچار بحران‌های اساسی شد و در پی آن قدرت پول ملی کاهش پیدا کرد و دولت برای مدیریت این بحران از ارز دو نرخی دولتی و آزاد استفاده کرد که خود بیشتر منجر به آشفتگی و افزایش قیمت ارزهای جهانی در بازار داخلی و کاهش اعتبار پول ملی شد.

دولت یازدهم با ارز منطقی تر برخورد کرد و همزمان با مهار و کاهش تدریجی تورم ثبات و آرامش را به بازار ارز بازگرداند و در همان ماه‌های آغازین فعالیت دولت بود که مسئولان دولتی وعده یکسان سازی نرخ ارز را مطرح کردند ولی به دلیل پیچیدگی و مشکلاتی که در مقام اجرا وجود داشت این وعده تا به امروز امکان‌پذیر نشد.

در حالی که در ماه های پایانیس دولت یازدهم هستیم که وعده رییس‌کل بانک مرکزی از همان روزهای اول کار خود در دولت یازدهم، اقتصاد کشور را در انتظار تک‌نرخی شدن ارز گذاشته است و این اتفاق به دلایل مختلف رخ نداد.

وعده‌های سرخرمن ارز تک‌نرخی

نرخ ارز دولتی همچنان بالا می‌رود؛ به حدی که به نظر می‌رسد در کمتر زمانی خود را به قیمت بازار آزاد خواهد رساند. این در حالی است که نرخ دلار در بودجه سال ۱۳۹۶ حدود ۳۳۰۰ تومان تعیین شده است.

از زمانی که ولی‌اله سیف به عنوان رییس‌کل بانک مرکزی انتخاب شد، بارها وعده تک‌نرخی کردن ارز را در آینده‌ای نزدیک داده بود اما وی اقتصاد کشور را در انتظار تک‌نرخی شدن ارز گذاشته است. او آبان‌ماه سال ۱۳۹۲ در گفت‌وگو با یکی از رسانه‌ها وعده داده بود که ارز در سال ۱۳۹۳ تک‌نرخی می‌شود.

رییس‌کل بانک مرکزی در تیرماه سال ۱۳۹۴ تک نرخی کردن ارز را به ۸ تا ۱۰ ماه بعد موکول کرد. وی عنوان کرده بود برنامه یکسان‌سازی نرخ ارز زمان لازم دارد، ولی پیش‌بینی من این است که ظرف ۸ تا ۱۰ ماه آینده این مساله عملیاتی و قیمت ارز تک‌نرخی شود.

نکته جالب این‌جاست که این وعده‌ها برای تک‌نرخی کردن ارز همچنان ادامه دارد؛ تا جایی که بعد از اجرای برجام، رییس بانک مرکزی اعلام کرد که تا شش ماه آینده این امر محقق خواهد شد اما اخیرا وی این امر را به سال ۱۳۹۶ موکول کرده و اظهار کرده که قطعا شاهد یکسان‌سازی نرخ ارز خواهیم بود.

اتخاذ سیاست‌های نرخ ارز مناسب در کشورهای در حال توسعه، همواره بحث برانگیز بوده است. بحث‌ها در این زمینه، بر محور میزان نوسانات نرخ ارز در رودررویی با شوک‌های داخلی و خارجی متمرکز هستند. نوسانات نرخ ارز در عملکرد اقتصادی کشور نقش اساسی دارند. از این رو، برای بررسی تاثیر نوسانات نرخ ارز بر رشد تولید و تقاضای کشور، قضاوت در مورد مقدار مطلوب این نوسانات، امری اجتناب‌ناپذیر است.

پیش‌بینی آینده نرخ ارز

در روزهای آینده اگر ریال تقویت شود و این موضوع بر اثر افزایش تولید و گسترش صادرات باشد و منابع ارزی افزایش ‌یابد، کاهش نرخ ارز برای اقتصاد ما خیلی خوب خواهد بود اما چنانچه تورم دورقمی اقتصادمان را در نظر بگیریم و از طرفی افزایش نقدینگی در این مدت را هم لحاظ کنیم، باید نسبت به این موضوع که چرا ارزش ریال تقویت شده است، باید تحلیل دیگری ارائه شود.

سید کمال سیدعلی به خبرنگار ما گفت: از عوامل تقویت ریال یکی جلب شدن اعتماد مردم بوده است که به دنبال آن انتظارات تورمی هم از بین رفته و تورم رو به کاهش بوده است. ولی نباید فراموش کرد با اینکه تورم کاهش یافته اما هنوز با یک تورم بالای ۱۰ درصد روبه‌رو هستیم.

نکته دیگر در خصوص واردات است؛ وقتی ما به نحوه مصرف کلان منابع ارزی کشور نگاه می‌کنیم خواهیم فهمید که واردات قاچاق همچنان به قوت خود باقی است و به تبع آن خروج ارز هم ادامه دارد. این مورد می‌تواند خسارات شدیدی به اقتصاد ما در طولانی‌مدت وارد کند.

از سوی دیگر تقاضای سفته‌بازی ارز و همچنین سرمایه‌گذاری روی ارز و تقاضاهای احتیاطی واردکنندگان (در گذشته واردکنندگان به دلیل نگرانی نسبت به احتمال گران شدن ارز اقدام به واردات مواد اولیه می‌کردند) بعد از شروع به کار دولت یازدهم از بازار خارج شده است.

نوسانات ارز و خطر فروپاشی اقتصاد

در سال‌های ۹۰ و ۹۱ به دلیل نوسانات شدید، ارز به عنوان یک کالای سرمایه‌گذاری در بازار مطرح بود. همین امر باعث شد تا سفته‌بازی‌ها در بازار افزایش یابد و نرخ ارز از کنترل دولت خارج شود. حال با رفع این موانع، سیاستگذار پولی باید به شکلی هدف‌گذاری خود را انجام دهد که با توجه به محدودیت‌های فعلی یکسان‌سازی نرخ ارز (که انتظار می‌رود در شش ماه آینده انجام شود) تمهیداتی اندیشیده شود.

در اثر این کار رانت فعلی واردات کاسته می‌شود و انتظار می‌رود به صادرات به عنوان راه گریز و نجات کشور بیشتر توجه شود اما در شرایط کنونی و مخصوصاً در روند دو سال اخیر، تقویت پول ملی مغایر این قضیه بوده است و این موضوع مانعی برای صادرات به حساب می‌آید.

ایران قصد دارد صادرات خود را افزایش دهد و در چنین شرایطی اگر ریال تقویت شود هیچ اشکالی پیش نمی‌آید ولی اگر عرضه کالای ما در داخل کم باشد و تولید ما رو به کاهش باشد و در مقابل ریال ما در برابر سایر ارزها تقویت شود، این برای کشور معنای خیلی خوبی نخواهد داشت. نباید سیاستگذار پولی ما بر این اساس تصمیم بگیرد که تضعیف واحد پولی ما به ضرر اقتصاد کشور خواهد بود.

البته چون اهداف اصلی دولت کنترل تورم بوده است پس دولت باید توجه داشته باشد با افزایش نرخ ارز، تورم افزایش نیابد اما از طرف دیگر با این رفتار صادرات ما آسیب می‌بیند و در نتیجه به نفع واردات عمل می‌کنند. بنابراین با این مفروضات ما باید کاری کنیم که ورودی ارز ما افزایش یابد.

بنابراین قانونگذار باید توجه داشته باشد که شیب نرخ ارز همچنان باید به سمت بالا باشد تا بتواند صادرات را افزایش دهد. از سویی اگر سرمایه‌گذاری‌ها صورت بگیرد و فاینانس‌ها فعال شوند و قراردادهای نفتی با حضور شرکت‌های خارجی صورت بگیرد، کشور یک ورودی ارزی خوب خواهد داشت و باید این ورود ارز نیز رصد شود که در سه یا چهار سال آینده که این پروژه‌ها به سرانجام رسید، بتوانیم با استفاده از این مانیتورینگ ارزآوری، به تعهدات آینده خودمان عمل کنیم.

با این تفاسیر چنانچه سرمایه‌گذاری در بورس و سپرده‌گذاری‌های انجام‌شده در بانک‌ها دلیل کاهش نرخ ارز باشد اشکالی به وجود نمی‌آید؛ اما اگر دولت از ذخایر ارزی خود استفاده کند تا نرخ ارز در داخل را کاهش دهد، راه درستی را در پیش نگرفته‌است چراکه استفاده از ذخایر ارزی باید برای زیرساخت‌های اقتصادی ما صورت بگیرد.

به اشتراک گذاری مطلب

مطالب مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *